Co to właściwie jest ta otrzewna?

Żołnierz raniony w Bitwie pod Waterloo Charles Bell

Witam Cię Drogi Czytelniku po Bożym Narodzeniu! Obraz obok pozwala się domyślić czym się dzisiaj zajmiemy, będzie to otrzewna, czyli … no właśnie, co to właściwie jest? Widzę, że dużo osób ma z tym problem albo mniej więcej wie o co chodzi, ale nie umie tego wytłumaczyć. Jak zwykle najpierw postaramy się maksymalnie uprościć tę sprawę, by potem powoli zagłębić się w to z czego jest zbudowana ta masa, która wydostała się z brzucha ranionego żołnierza.

No to na początek postarajmy się zdefiniować otrzewną (peritoneum). Najprościej rzecz ujmując jest to błona surowicza.

  • Błona – cienka warstwa komórek, które tworzą gładką, lśniącą i przezroczystą strukturę
  • Surowicza – komórki, które ją budują wydzielają płyn surowiczy, dzięki czemu narządy mogą swobodnie przemieszczać się między sobą, nazwa jest również związana z tym, że skład płynu jest zbliżony do surowicy krwi

Teraz należałoby się zastanowić gdzie otrzewna znajduje się w ciele człowieka. Wiemy, że cała błona jest “workiem” o powierzchni ok. 2 metrów kwadratowych, czyli jest dosyć duża. Wyściela narządy i ściany jamy brzusznej i miednicy, dlatego dzielimy ją na 2 części:

  • Otrzewna ścienna (peritoneum parietale/parietal peritoneum) – pokrywa od wewnątrz ściany jamy brzusznej i miednicy
  • Otrzewna trzewna (peritoneum viscerale/visceral peritoneum) – pokrywa od zewnątrz “trzewia”, czyli narządy (tu zaznaczam, że nie pokrywa wszystkich narządów)

Najlepiej wyraża to rysunek:

Widzimy otrzewną trzewną, która otacza “small intestine” (jelito cienkie), następnie błony zlepiają się ze sobą tworząc “mesentery” (krezka – za chwilę powiemy o tym więcej), a ostatecznie błona otacza ścianę jamy brzusznej tworząc otrzewną ścienną.

Przy okazji powyższego rysunku należy wyjaśnić co to jest krezka (mesenterium/mesentery). Jest to podwójna blaszka otrzewnej trzewnej, która przedłuża się w kierunku ścian brzucha. W środku krezki znajdują się naczynia i nerwy, a niektóre jej odcinki nazywamy więzadłami np. więzadło wątrobowo-dwunastnicze (ligamentum hepatoduodenale/hepatoduodenal ligament). Ich funkcja jest związana z “przytwierdzeniem” narządów do siebie lub do ścian brzucha stąd ta nazwa, która nasuwa skojarzenie ze stawami. Wygląda to mniej więcej tak jak na rysunku:

O krezkach pisałem w kontekście tętnic krezkowych przy okazji wpisu “Arkady układu tętniczego”, więc jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę w temacie jamy brzusznej to zapraszam do przeczytania 😉

W tym miejscu chciałbym się skupić na unerwieniu otrzewnej, gdyż jest ono zróżnicowane:

  • otrzewna ścienna jest unerwiona czuciowo –  jest wrażliwa na bodźce bólowe, cieplne, chemiczne i miechaniczne, posiada zdolność lokalizacji bólu
  • otrzewna trzewna jest unerwiona autonomicznienie ma zdolności lokalizacji bólu, gdyż jest to ból trzewny wywołany np. pociąganiem narządów, rozdęciem czy skurczem trzewi

Teraz możemy wyróżnić przestrzenie, które występują w obrębie jamy brzusznej:

  • Jama otrzewnej (cavum peritonei/peritoneal cavity) – znajduje się pomiędzy otrzewną ścienną a trzewną, fizjologicznie jest wypełniona ok. 20 ml płynu surowiczego,
  • Przestrzeń wewnątrzotrzewnowna (spatium intraperitoneale/intraperitoneal space) – jest to miejsce, gdzie znajdują się narządy położone wewnątrzotrzewnowo, czyli takie, które są całkowicie objęte otrzewną trzewną i najczęściej posiadają swoją krezkę
  • Przestrzeń zewnątrzotrzewnowa (spatium extraperitoneale/extraperitoneal space) – jest to część jamy brzusznej zawarta pomiędzy ścianą brzucha, a otrzewną ścienną, tutaj także występują narządy, które określamy jako położone zewnątrzotrzewnowo, dodatkowo dzielimy tą przestrzeń na:
    • przestrzeń zaotrzewnową (spatium retroperitoneale/retroperitoneal space)
    • przestrzeń podotrzewnową (spatium subperitoneale/subperitoneal space)
    • przestrzeń przedotrzewnową (spatium preperitoneale/preperitoneal space)

Myślę, że w tym przypadku można pokazać ten sam rysunek co poprzednio, ale tym razem popatrzymy na niego z innej strony:

Jama otrzewnej to ta cała przestrzeń do wewnątrz od czerwonych linii, które symbolizują blaszki otrzewnej. Przestrzeń wewnątrzotrzewnowa to jest to miejsce, w którym znajduje się “small intestine”, natomiast przestrzeń zewnątrzotrzewnowa (w tym przypadku konkretnie jest to przestrzeń zaotrzewnowa) to wszystko za czerwoną linią, a przed mięśniami tworzącymi ścianę jamy brzusznej, czyli w tym przypadku np. “descending colon”.

Możemy przejść do lokalizacji konkretnych narządów. Należy zaznaczyć, że część z nich jest położona wtórnie zaotrzewnowo. Oznacza to, że w czasie rozwoju płodowego narządy te rozwijają się w przestrzeni wewnątrzotrzewnowej (pierwotnie wewnątrzotrzewnowe), a później tracą swoją krezkę i przesuwają się w kierunku tylnej ściany brzucha.

Struktury położone pierwotnie zaotrzewnowo:

  • nerki i nadnercza
  • moczowody
  • aorta brzuszna i żyła główna dolna
  • węzły i naczynia chłonne

Można zapamiętać, że są to struktury związane z wodą, gdyż mocz, krew i chłonka to wszystko ciecze. 

Struktury położone wtórnie zaotrzewnowo:

  • trzustka
  • dwunastnica (z wyjątkiem opuszki)
  • okrężnica wstępująca
  • okrężnica zstępująca

Tutaj proponuję taką szaloną historię: trzustka wstąpiła do otrzewnej, by wykonać 12 okrążeń i zstąpić za otrzewną, ale zapomniała o swojej sąsiadce opuszce. Rozumiesz? 🙂 Już tłumaczę, mamy “trzustkę“, która “wstąpiła “(okrężnica wstępująca) “do otrzewnej“, czyli była pierwotnie wewnątrzotrzewnowa. “12 okrążeń” (12, bo dwunastnica i okrążeń, bo okrężnica), “zstąpiła” (okrężnica zstępująca), “za otrzewną” (wtórnie zaotrzewnowo), “zapomniała o opuszce“, bo opuszka dwunastnicy znajduje się blisko trzustki, ale leży wewnątrzotrzewnowo. Jeśli Ci się przyda to zapamiętaj, a jak nie to zapomnij lub zaproponuj jak Ty to zapamiętujesz 😉

Nie wymieniam narządów położonych wewnątrzotrzewnowo, bo to będzie po prostu reszta (mam na myśli narządy jamy brzusznej).

Kilka UWAG KLINICZNYCH:

  • W niektórych chorobach (np. dotyczących wątroby) dochodzi do powiększenia obwodu brzucha, które nazywamy wodobrzuszem (ascites/ascites). Mamy wtedy do czynienia z nadmiarem płynu w jamie otrzewnej, który należy ewakuować nakłuciem powłok (punkcją otrzewnej).
  • Otrzewna ma bardzo duże zdolności wchłaniania płynów i tworzenia przesięku. Tą właściwość wykorzystuje się przy dializach otrzewnowych, kiedy nalewa się roztwór o odpowiednim składzie do jamy otrzewnej, tak aby oczyścić i jednocześnie wzbogacić krew w odpowiednie substancje. Najczęściej takie działanie jest podejmowane przy niewydolności nerek.Dializa otrzewnowa

A na koniec zagadka 😉 Pytanie brzmi: U których osób jama otrzewnej jest połączona ze środowiskiem zewnętrznym i w jaki sposób? O odpowiedź proszę w komentarzach 😉

Dziękuję za przeczytanie tego wpisu i życzę Ci, aby nadchodzący rok był dla Ciebie czasem podejmowania nowych wyzwań, a jednocześnie czasem realizacji “małych kroczków” do Twoich marzeń 😉

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
16 komentarzy
najnowszy
najstarszy oceniany
Inline Feedbacks
View all comments
Kuba
Kuba
1 miesiąc temu

Świetnie wytłumaczone! Nie wiem dlaczego bardziej byłem skłonny do twierdzenia że otrzewna trzewna jest ścienną i na odwrót, teraz już nie mam wątpliwości 🙂

letta
letta
6 miesięcy temu

Super! Nie jestem co prawda studentką medycyny ale w końcu chciałam się dowiedzieć gdzie mam te otrzewną 🙂 Znakomity i zrozumiały opis, nawet dla ignoranta 🙂

Ewa
Ewa
8 miesięcy temu

U kobiet z macicą i jajnikami

Goanna
Goanna
1 rok temu

Proszę o opisanie przestrzeni przedotrzewnową ?

Goanna
Goanna
1 rok temu
Reply to  Maciej Haberka

Dziękuje ślicznie. Pozdrawiam.

Adrian
Adrian
1 rok temu

Można coś dopowiedzieć o tym czym jest zachylek otrzewnej, jak powstaje i które są istotne?

Adrian
Adrian
1 rok temu
Reply to  Maciej Haberka

Dziękuje bardzo 🙂

Zuzanna
Zuzanna
1 rok temu

Dopiero co odkryłam tą stronę, ale mocno mi się wydaje, że zostanę na dłużej 🙂 Super!

Krzysieł
Krzysieł
3 lat temu

U kobiet łączy się ze środowiskiem zewnętrznym za pośrednictwem ujścia jajowodu.

16
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x